Split wandeltocht: zelf geleide route door het paleis van Diocletus

Split is een stad die binnen een Romeins paleis leeft. Zeventien eeuwen geleden bouwde een gepensioneerde keizer zichzelf een enorm stenen pensioen aan de Adriatische zee, en in plaats van tot ruïne te vervallen, vulde het zich met mensen, winkels, huizen, en kerken, en leegde zich nooit meer. Deze zelf geleide Split wandeltocht voert je door dat levende paleis en uit naar de groene heuvel die het onderdak geeft, en het is een van de meer opmerkelijke zelf geleide wandeltochten die je kunt doen, omdat de oude muren hier niet een museum zijn die je bekijkt maar straten waar je in loopt. Het is een korte lus, onder de drie kilometer, maar het pakt een Romeinse kelder, een keizerlijk mausoleum, een drukke plein, en een uitkijkpunt over de hele rode daken van de oude stad en de eilanden erbuiten in. Draag comfortabele schoenen voor het marmer en de klim, en geef het een langzame halve dag.

Voordat je vertrekt

Zet drie of vier uur apart, langer als je de klokkentoren of de heuvel aan het einde beklimmt of stopt voor een lange zeevruchten lunch, wat aan het water je zou moeten. De oude stad van Split is klein en dicht, een wirwar van marmeren steegjes gepolijst glad door eeuwen van voeten, dus draag schoenen met wat grip en verwacht je aangenaam te verdwalen, want het paleis is een labyrint en dat is onderdeel van het plezier. Zomers hier zijn warm en de steen houdt de hitte vast, dus begin vroeg, neem water mee, en gebruik de schaduw van de nauwe steegjes. Bijna alles op deze route is ingepakt in een paar honderd meter, tot het laatste stuk naar de heuvel, dus je kunt vrij wandelen en altijd je weg terug naar de zeekant vinden om je te heroriënteren. Het enige langere been is de klim naar Marjan aan het einde, een zachte klim die zijn uitzicht verdient. En stop zeker onderweg voor een koffie op de Riva of een snack in een verborgen hofje, want Split is een stad die haar rust serieus neemt.

De Riva

Begin op de Riva, de brede, palmenboom omzoomde promenade die langs de zeekant loopt voor het paleis, de woonkamer van de hele stad. Dit is waar Split komt wandelen, ontmoeten, en koffie drinken, een brede marmeren esplanade van café terrassen met uitzicht op de haven, met de oude paleismuur direct eracher omhoog en de bootjes en eilanden ervor. Ga zitten voor een paar minuten, bestel een koffie, en kijk hoe de stad voorbij gaat, want de langzame zeekant wandeling is een echte lokale ritueel, vooral in het gouden uur voor het diner. De zuidmuur van het paleis van Diocletus torent recht achter de cafés, en verborgen erin is een klein deurtje, de oude zeehaven, die rechtstreeks in het hart van het oude complex leidt. Ooit, voor het land ervoor was gewonnen, kwam de zee recht tot deze muur en bootjes konden door die poort naar binnen zeilen. Krijg een gevoel voor de schaal van het paleifront van hier uit, de lange lijn van Romeinse steen met het moderne cafeleven druk aan zijn voet, ga dan door de Bronzen Poort in het midden van de muur en in de koele schaduwen van de paleiskelders.

Diocletianus' paleissubstructuren

Door de zeehaven betreedt je de substructuren van het paleis, de podrumi, een enorm complex van gewelfde stenen kelders die eens de fundamenten van de privé vertrekken van de keizer erboven vormden. Gedurende eeuwen waren deze zalen gevuld met vuil en vergeten, wat is precies waarom ze zo intact overleefden, en ze leegmaken onthulde een bijna perfecte kaart in steen van de prachtige keizerlijke kamers die ooit erboven stonden. Door de koele, donkere, echogolvende kamers lopen is als rechtstreeks terug in de vierde eeuw stappen, het blote Romeinse steenwerk in schaduwrijke bogen boven je rijzend. Deel van het complex is gratis door te gaan, de centrale gang die de zeekant aan het plein boven koppelt, meestal gevoerd met marktsten die ambachten en souvenirs verkopen, en een groter betaald gedeelte opent ervan als je de volledige omvang van de kelders wilt verkennen. Fans van een bepaalde televisieserie over draken kunnen deze zalen herkennen, die voor meer dan een troonzaal hebben gestaan. Neem een langzame wandeling door de gewelven, voel de temperatuur dalen en de eeuwen weggaan, klim dan de trappen aan het andere einde, die je omhoog tillen in het heldere ceremoniële centrum van het paleis.

Peristyle, kathedraal en tempel van Jupiter

Je komt eruit in de Peristyle, de monumentale zuilen binnenplaats in het zeer centrum van het paleis, en het is de showstopper van de hele oude stad. Dit was het ceremoniële plein van de keizer, omringd door zuilen en bogen van ingevoerd steen, waar onderdanen zich zouden verzamelen om Diocletus als een levende god de trappen van zijn vertrekken af te begroeten. Vandaag zijn zijn trappen een openlucht podium waar mensen met een drankje zitten en 's avonds naar een zanger luisteren, dezelfde stenen dienen als theater zeventien eeuwen later. Aan de ene kant rijst de Kathedraal van Sint Domnus op, die zijn leven begon als Diocletus' eigen mausoleum, een vreemde wending aangezien de keizer een beruchte christenvervolger was, en het zeer graf gebouwd voor hem werd een kerk gewijd aan een van zijn slachtoffers. De slanke middeleeuwse klokkentoren is het symbool van Split, en als je het in je benen hebt, geeft de steile klim van zijn open trappen een prachtig uitzicht over de daken. Direct ertegenover, omlaag een minuscuul steegje, staat de kleine Tempel van Jupiter, opmerkelijk intact, ooit gewijd aan de koning van de goden en later omgezet in een doopkapel, nu bewaakt door een koppeloze zwarte sfinx van lang geleden hier uit Egypte gebracht. Verweilen in deze dichte knoop van monumenten, het kloppend hart van het paleis, ga dan naar het noorden omhoog de hoofdstraat naar de oude landinwaartse poort.